Gisteren las ik mijn zoon voor uit het reisverslag “Gulliver’s Travels”, dat Jonathan Swift in 1726 optekende. Het verhaal gaat over de avonturen die Gulliver beleeft op het eiland van de Lilliputters, een klein maar rechtvaardig volk. Wat schetste mijn verbazing toen ik de volgende passage las, over de manier waarop de Lilliputters de compensatie hebben geregeld voor onschuldige slachtoffers van misdrijven:
“If the possessions of the condemned were not sufficient for the compensation of the innocent, the king provided a supplement from the possessions of the crown.”
How striking is the similarity on that point between the Netherlands and the realm of the Lilliputians! In the Netherlands, too, we have the principle that the damages of a crime victim after a criminal proceedings reimbursed from general funds, if the offender is unable to do so himself. This construction is known as the advance payment scheme.
Coincidentally, the figures that the State has paid to crime victims under the advance payment scheme were announced this week. EenVandaag published the figures and held a Q&A with me, see this link.
De voorschotregeling is voor slachtoffers van gewelds- en zedenmisdrijven belangrijk omdat dit vaak de enige manier is om de geleden schade vergoed te krijgen. Bij fors lichamelijk en geestelijk letsel kunnen slachtoffers vaak niet meer volledig werken en worden zij in hun bestaanszekerheid bedreigd. De aansprakelijke partij (de “dader’) biedt niet of nauwelijks verhaal. De aansprakelijkheidsverzekering van de dader dekt de schade niet, omdat deze met opzet is toegebracht. Ook de tegemoetkoming die het Schadefonds Geweldsmisdrijven biedt, is bij ernstig fysiek en psychisch letsel in de meeste gevallen ontoereikend om de bestaanszekerheid veilig te stellen. Juist om een einde te maken aan dit extra lijden van het slachtoffer, is in 2011 de voorschotregeling ingevoerd. De achterliggende gedachte van toenmalig minister Hirsch Ballin was dat de samenleving moet voorkomen dat slachtoffers hun schade helemaal alleen moeten dragen: ‘Het is de verantwoordelijkheid van de overheid om te voorkomen dat personen die slachtoffer zijn van een ernstig geweldsmisdrijf de schade die zij ten gevolge daarvan hebben geleden, geheel alleen moeten dragen.’ (Kamerstukken I 2007/08, 30143, D, p. 8 (Memorie van Antwoord)).
Nederland en Frankrijk zijn bij mijn weten tot nu toe de enige EU-landen die een dergelijke voorschotregeling kennen. De Europese Commissie wil graag dat alle EU-landen dit voorbeeld gaan volgen. De afgelopen zomer heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan tot aanpassing van de Slachtofferrichtlijn, waardoor de lidstaten verplicht worden de schadevergoeding die de strafrechter oplegt, aan het slachtoffer voor te schieten. Dit voorstel tot betaling van een “upfront payment” moet nog worden aangenomen door het Europees Parlement, maar het geeft wel aan hoe belangrijk de Europese Commissie de compensatie van slachtoffers vindt.
The figures show that the average amount paid to victims in sex and violent crimes is increasing. I have two explanations for this. The first is that, in my impression, more and more criminal judges are willing to substantively assess a victim's civil claim in the criminal trial. Prior to 2019, criminal judges were still frequently referring these claims to their civil colleague on the grounds that they would be too complicated for assessment in the criminal trial. Since the Supreme Court in 2019, in a so-called summary judgment, called on criminal judges not to refer claims for damages to the civil court more often than necessary, I see an increased willingness of criminal judges to include these claims in the criminal trial. The Supreme Court ruling has alerted judges to how important it is for victims to get their damages compensated in a simple and easily accessible way. The second explanation for the increase is an incidental one: the post-2016 figures include the large sum of over 16 million euros that the criminal court in the MH17 case awarded to the next of kin. The MH17 case was unique in that respect; such large amounts of damages are rare in Dutch criminal proceedings.
De gedachte die de politieke partijen in 2011 hadden bij de invoering van de voorschotregeling, staat wat mij betreft nog steeds overeind. Die gedachte was dat het onacceptabel is dat slachtoffers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven hun schade niet vergoed krijgen. Gelet op het grote bedrag dat nu ten laste komt van de overheid, is de vraag wel gerechtvaardigd of we de compensatie van misdrijfschade niet op een andere manier moeten regelen. Ik heb ervoor gepleit om een deel van de schadelast neer te leggen bij de private verzekeraars. De concrete ideeën daarvoor heb ik in mijn scientific research filed. The VVD has adopted this idea in its party program. If the burden of damages can be partly placed on the private market, capping the advance payment scheme is an option. In this way, the damage burden would be shared more fairly between the government and private parties, not just on Lilliput Island.