Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog werden talloze Indonesische mannen zonder enige vorm van proces geëxecuteerd door Nederlandse militairen. De Nederlandse Staat heeft dat stelselmatige en extreme geweld inmiddels erkend en daarvoor publiekelijk excuses aangeboden.
Toch krijgen de nabestaanden van deze mannen – inmiddels hoogbejaard – te horen dat zij niet in aanmerking komen voor compensatie. Linde Mayer staat dertien van hen bij.
Wat er is gebeurd
In de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945 – 1949) voerde het Nederlandse leger operaties uit waarbij Indonesische mannen standrechtelijk werden geëxecuteerd. Geen aanklacht, geen verdediging, geen vonnis. De slachtoffers werden ter plekke gedood. In veel gevallen werd hun dood niet gedocumenteerd.
Decennia later stelde de Nederlandse Staat de regeling ‘Contouren civielrechtelijke schikking ter vergoeding schade van kinderen van slachtoffers van standrechtelijke executies in het voormalige Nederlands-Indië’ vast. Deze regeling biedt kinderen van geëxecuteerde mannen de mogelijkheid een verzoek tot compensatie in te dienen.
Onze cliënten maakten gebruik van die mogelijkheid. Hun verzoeken werden afgewezen.
De impact
De mannen die werden geëxecuteerd lieten kinderen achter. Die kinderen groeiden op zonder vader, zonder uitleg en zonder enige erkenning van wat hun families was aangedaan. Velen dragen de gevolgen daarvan hun hele leven al met zich mee.
De afwijzing van hun verzoeken treft hen dan ook niet alleen financieel, maar vooral in waar het hen werkelijk om gaat: erkenning. Erkenning dat hun onrecht is aangedaan, en dat dit onrecht blijvende gevolgen heeft gehad.
De Staat zegt dat onrecht te erkennen. De toepassing van de regeling laat iets anders zien.
Een onhaalbare bewijslast
De kern van het probleem ligt in de bewijsmaatstaf die de regeling hanteert. Om voor compensatie in aanmerking te komen, moeten nabestaanden aantonen dat de executie van hun vader is vermeld in gepubliceerde, openbare bronnen.
Dat is juist waar het misgaat: standrechtelijke executies werden destijds vaak niet of niet herkenbaar gedocumenteerd. Daardoor zijn zij in veel gevallen niet terug te vinden in de bronnen waar de regeling om vraagt.
De Staat erkent dat deze executies hebben plaatsgevonden, maar verlangt tegelijkertijd bewijs dat er meestal niet is. Dat brengt nabestaanden in een onmogelijke bewijspositie.
Wat Beer advocaten doet
Wij hebben de Staat verzocht om op korte termijn in overleg te treden.
Dat overleg heeft twee doelen. Ten eerste moet de bewijsmaatstaf worden herzien. In de huidige vorm sluit deze juist de groep uit waarvoor de regeling bedoeld is. Ten tweede willen wij met de Staat bespreken welke bewijsmiddelen wél beschikbaar zijn en hoe deze op een zorgvuldige manier kunnen worden meegewogen.
Wij wachten op een reactie van de Staat. Indien overleg niet tot een oplossing leidt, zullen onze cliënten zich beraden op verdere stappen.
De urgentie is groot. Alle nabestaanden zijn op hoge leeftijd. Als de beoordeling van hun verzoeken te lang op zich laat wachten, dreigt de regeling haar doel voorbij te schieten.
Hoe Linde Mayer naar deze zaak kijkt
“Wat mij in deze zaak raakt, is de fundamentele tegenstrijdigheid in de opstelling van de Staat. Enerzijds erkent Nederland dat sprake is geweest van stelselmatig en extreem geweld en zijn daarvoor excuses aangeboden. Anderzijds worden verzoeken afgewezen omdat de executies niet zijn terug te vinden in gepubliceerde bronnen, terwijl het juist de Nederlandse militairen waren die deze executies destijds niet hebben gedocumenteerd.
Feitelijk verlangt de Staat bewijs dat door zijn eigen handelen nooit heeft bestaan. Dat is moeilijk te verenigen met het doel van de regeling: het bieden van erkenning en genoegdoening aan nabestaanden.
Als iemand met Indonesische roots raakt deze zaak mij bovendien ook persoonlijk.”
