Op 17 juli 2014 stortte vlucht MH17 neer boven Oekraïne. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven. Onder hen waren 196 Nederlanders. Voor de nabestaanden begon een periode van verlies, onzekerheid en jarenlange strijd om waarheid, erkenning en gerechtigheid.
Wat er gebeurde en de impact op mens en samenleving
Onderzoek door de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid en het internationale Joint Investigation Team wees uit dat vlucht MH17 is neergehaald door een BUK-raket. Volgens dat onderzoek was de installatie kort voor de ramp overgebracht naar het gebied van waaruit het vliegtuig werd beschoten. Rusland ontkent tot op heden iedere betrokkenheid.
Voor de nabestaanden is de impact van de ramp enorm. Sommigen verloren in één klap hun hele gezin. Voor veel families werd niet alleen een dierbare weggenomen, maar ook een basis van het dagelijks leven.
Dat Rusland iedere betrokkenheid blijft ontkennen en geen waarheidsgetrouwe informatie deelt, maakt het verlies voor nabestaanden nog zwaarder. Vragen blijven bestaan. Was het een vergissing? Dacht men op een militair vliegtuig te schieten? Juist doordat antwoorden uitblijven, kunnen veel nabestaanden hun rouwproces moeilijk afsluiten.
Ook in Nederland liet de ramp diepe sporen na. Door het grote aantal Nederlandse slachtoffers werd MH17 een gebeurtenis die niet alleen individuele families trof, maar vormt de ramp ook onderdeel van de Nederlandse geschiedenis.
The interests at stake
In deze zaak staan de belangen van de nabestaanden voorop. Zij willen erkenning voor wat hun is overkomen, duidelijkheid over de toedracht en rekenschap van de verantwoordelijke partijen.
Daarnaast raakt de zaak aan bredere vragen over internationale rechtsorde en rechtsbescherming. Voor nabestaanden is het van grote betekenis dat niet alleen nationaal, maar ook internationaal wordt uitgesproken wat is vastgesteld en welke verantwoordelijkheid daarbij hoort.
For whom Beer advocaten stands up
Wij behartigen de belangen van bijna 300 nabestaanden van meer dan 100 slachtoffers van vlucht MH17. Dat doen wij in verschillende procedures, nationaal en internationaal.
Onze inzet is vanaf het begin geweest om alle mogelijke juridische routes te benutten die konden bijdragen aan erkenning, waarheidsvinding en gerechtigheid voor onze cliënten.
De juridische aanpak en de uitdagingen
De juridische aanpak kende drie sporen, in de volgorde waarin zij speelden: onderhandelingen met de verzekeraar van Malaysia Airlines, een klacht bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en een strafprocedure.
Als eerste zijn namens nabestaanden onderhandelingen gevoerd met de verzekeraar van Malaysia Airlines. De luchtvaartmaatschappij draagt als vervoerder een eigen aansprakelijkheid op grond van het luchtvaartrecht. Op basis van die onderhandelingen zijn voor onze cliënten schadevergoedingsbedragen betaald.
Daarna is namens nabestaanden een klacht ingediend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tegen Rusland. Dat was geen vanzelfsprekende stap. Er waren ook geluiden dat deze route weinig kans van slagen zou hebben. Toch hebben wij die klacht ingediend, omdat wij vonden dat deze weg bewandeld moest worden.
De strafprocedure kende uitzonderlijke uitdagingen. Het ging om een zeer grote groep nabestaanden, met verschillende nationaliteiten en verschillende behoeften. In een reguliere strafzaak is er vaak direct en individueel contact met cliënten. In deze zaak vroeg de omvang om een andere aanpak.
Een belangrijk vraagstuk was hoe wij cliënten zorgvuldig, veilig en vertrouwelijk konden informeren en blijven betrekken. Daarom organiseerden wij onder meer besloten bijeenkomsten op de Vrije Universiteit Amsterdam, zodat cliënten op een passende manier informatie konden krijgen en hun vragen konden stellen.
Ook de voorbereiding van het spreekrecht en de schadevergoedingsvorderingen vroeg om veel afstemming. Die vorderingen werden beheerst door Oekraïens recht. Via ons internationale netwerk hebben wij een Oekraïense deskundige gevonden die dit rechtsgebied voor de procedure kon ontsluiten.
Daarnaast werkten wij in de strafprocedure samen met advocaten van andere kantoren die eveneens nabestaanden bijstonden, in één rechtsbijstandsteam (Rechtsbijstandsteam MH17). Die samenwerking maakte het mogelijk om namens de nabestaanden één lijn te voeren. Dat gaf duidelijkheid voor cliënten en voorkwam tegenstrijdige adviezen in een zaak van uitzonderlijke omvang.
Waar het nu staat / Resultaat
Inmiddels zijn op meerdere fronten belangrijke stappen gezet. In de strafzaak is de betrokkenheid van individuen bij het neerhalen van vlucht MH17 vastgesteld. Nabestaanden hebben daar hun stem kunnen laten horen, onder meer via het spreekrecht.
Ook internationaal zijn er voor nabestaanden belangrijke uitspraken gekomen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat Rusland mensenrechten heeft geschonden vanwege zijn betrokkenheid bij de ramp. Ook de ICAO-Raad kwam tot het oordeel dat Rusland verantwoordelijkheid draagt. Rusland heeft bij het Internationaal Gerechtshof hoger beroep ingesteld van het oordeel van de ICAO-Raad.
Voor nabestaanden betekent dit niet dat hun verlies kleiner is geworden. Wel biedt het erkenning. En voor sommigen ook het begin van rust.
What really matters
Deze zaak gaat voor ons niet alleen over procedures. Zij gaat over mensen die leven met een verlies dat niet kan worden hersteld, en die al jaren moeten omgaan met het uitblijven van volledige openheid.
Christa Wijnakker and Arlette Schijns, advocaten bij Beer advocaten, verwoorden het zo:
“Wat onze cliënten is overkomen, zal voor altijd verbonden zijn met de geschiedenis van Nederland. Dicht op deze geschiedenis mogen staan, en mogen bijdragen aan het herstel van onze cliënten zullen wij als mens niet vergeten. Als jurist blijft ons bij hoe de strafrechters dagenlang naar verklaringen van nabestaanden luisterden. En hoe ook internationaal is erkend dat het uitblijven van waarheid en informatie de nabestaanden blijft raken.”
Een van de nabestaanden schreef ons: “Dank voor de al 10 jaar, altijd persoonlijke aandacht en goede hulp bij het verlies van onze lieve zoon.”
KRO-NCRV maakte de documentaire De echo van MH17 over de ramp en de veerkracht van de nabestaanden. Arlette Schijns, advocaat bij Beer advocaten, komt daarin aan het woord.
